Wstęp

Wstęp


Od autora

Poczynione poniżej uwagi, jeszcze przed wprowadzeniem do ustawy drogowej, są natury ogólnej, bardziej społecznej niż prawnej.

Czym jest prawo? Prawo jest regulatorem stosunków społecznych, pozwalającym w miarę uporządkowany sposób regulować relacje między pojedynczymi osobami, ich grupami czy wręcz państwami. Zatem istotą jest porządkowanie w oparciu z pewnością o istniejące zwyczaje, które wraz z rozwojem społecznym, stały się normami prawnymi, wdrażanymi przez władze, niezależnie skąd pochodzą (np.: od panującego, z wyboru, czy narzucone siłą). 

Czy prawo jest uczciwe? Na to pytanie autor nie odpowie, zresztą jest to temat rzeka. Bywa, że jest zupełne, tj. regulujące jak najwięcej stanów faktycznych. Bywa też lakoniczne, a mimo to spełniające swoje zadanie. Termin uczciwość czy sprawiedliwość (to powinno być synonimem), jest pojęciem względnym, stanowiącym odzwierciedlenie obowiązujących w danym czasie i miejscu stosunków społecznych. Prawo może być rzetelną praktyką w regulacjach społecznych, ale też fasadą, za którą kryją się bywa, że sprzeczne cele społeczne, jak też nawet prywatne. Na tym tle, prawo może być fundamentem zdrowych relacji, czy też fasadą ukrywającą i te obiektywnie rzecz ujmując niewłaściwe relacje.

Porównując prawo do budowli, można stwierdzić, że jest to konstrukcja mocno skomplikowana. Aby była solidna, powinna być długo i dokładnie budowana. Którą można jednak, w jednej chwili zniszczyć, poprzez negowanie częściowo, czy wręcz systemowo norm prawnych tam zawartych. Jak również traktując prawo, jako drogę do wyznaczonego celu politycznego, a to są najzupełniej inne zagadnienia. Dlatego też swoistym papierem lakmusowym jest proces stosowania prawa i wpływy na jego stosowanie, interpretowanie wcześniej ustalonych zasad prawnych, czy też nawet nieformalnych czynników. Bo prawo tworzą ludzie. Oni też je stosują, a rolą prawnika jest pomoc w jego sprawiedliwym stosowaniu.

Prawo - definicji tego pojęcia jest wiele i jest to domena nauki teoretycznej, a co za tym idzie wielu teorii. Dla potrzeb praktyki, istotna jest nie definicja, a praktyczne opisanie tego terminu, tak jak w odczuciu społecznym jest to powszechnie przyjmowane. Zatem w najprostszym ujęciu, prawo jest to zbiór reguł postępowania w relacjach międzyludzkich, także w odniesieniu do mienia, poczynając od zwyczajów, reguł zwyczajowych, na spisanych regulacjach prawnych kończąc, opatrzonych sankcjami w przypadku niezastosowania się do tych reguł. Jest wiele sposobów systematyzacji prawa, co jest domeną nauk teoretycznych. Dla praktyki będącej przedmiotem niniejszego opracowania wystarczające są dwa podziały:

1. prawo materialne - zespół norm zawierających rozstrzygnięcia danego problemu,
2. prawo proceduralne - zespół norm zawierających regulacje dotyczące wdrożenia
w życie norm prawa materialnego oraz na gałęzie prawa.

Właśnie dla potrzeb niniejszego opracowania wystarczający jest podział na podstawowe gałęzie prawa (dalsze podziały na dziedziny są w tym przypadku zbędne).

Zatem wyróżniamy:
- prawo administracyjne
- prawo cywilne
- prawo karne

Kryterium tego podziału to relacje między podmiotami, których te regulacje dotyczą.
W przypadku:
- prawa administracyjnego, istotą są relacje między władzą publiczną, a podmiotem podlegającym tej władzy. Używając porównania geometrycznego jest to regulacja pionowa.
- prawa cywilnego, istotą są relację pomiędzy stronami danej relacji prawnej. Jest to relacja pozioma, opierająca się na zasadzie równości stron między sobą.
- prawa karnego, istotą są daleko idące sankcje, stosowane przez władzę publiczną względem osób(!), które dopuściły się złamania prawa.

Niejako nadrzędną gałęzią prawa względem trzech pozostałych, jest prawo konstytucyjne, określające zasady organizacji państwa, w tym też tworzenia norm prawnych, organów powołanych do tworzenia prawa, jego stosowania. Stąd też nieprzypadkowo do relacji pomiędzy najistotniejszą regulacją w państwie nazywaną Konstytucją, zwaną też Ustawą Zasadniczą, używa się terminu „wzorzec ustawowy”. Suma tych wszystkich przepisów składa się na zamknięty zbiór, który określa się jako system prawa, dodajmy polskiego.

Dodatkowo należy wspomnieć o normach prawa międzynarodowego wpływających na porządek prawny. Jako że Polska jest członkiem Unii Europejskiej, istotne są w tym przypadku regulacje unijne. Ważna jest inkorporacja - włączenie lub (termin zaczerpnięty z informatyki) implementacja norm unijnych, do polskiego systemu prawa. W tym przypadku mamy do czynienia dwoma źródłami prawa:
- rozporządzenia unijne, czyli unijne akt stanowione, które kraje członkowskie winny stosować wprost,
- dyrektywy unijne, czyli unijne akty stanowione, które kraje członkowskie zobowiązane
są wprowadzić we własne systemy prawne, poprzez włączenie ich do własnego ustawodawstwa.
W przypadku ustawodawstwa drogowego nie mamy do czynienia zapisami ustrojowymi.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt ustawy o drogach publicznych, można stwierdzić,
że w zasadzie przedmiotowa ustawa należy do gałęzi pierwszej z wyżej wymienionych, czyli do prawa administracyjnego. Niemniej jednak, ten ustawowy akt prawny (a nie podstawowy), co ma istotne znaczenie w hierarchii ważności źródeł prawa, zawiera elementy prawa cywilnego (np.: art. 16 ustawy drogowej), pozwalający na zawieranie pomiędzy zarządcami dróg, a inwestorami różnego rodzaju przedsięwzięć umów (porozumień) cywilnych.

Ustawa drogowa zawiera też przepisy karne dotyczące sankcji nakładanych na podmioty, które dopuściły się złamania jej przepisów (np.: art. 40, ust 12 in fine). Włączenie tych przepisów w tekst ustawy nie łamie jej systematyki, a jest, patrząc na nią z praktycznego punktu widzenia, cennym uzupełnieniem, wpływającą na jej zwartość jako całości, jak też na elastyczność rozwiązań w niej zawartych, tudzież prewencję, co ma istotny wpływ na możliwość stosowania przepisów w niej zawartych.

Odrębną kwestią, niezależnie od ustawodawstwa jest problem wyjaśniania prawa.
Jest to oczywiste w sytuacji, kiedy prawo jako egzemplifikacja zmian w życiu politycznym, ekonomii czy życiu społecznym, winno za nimi nadążać. Nadto zwyczajna niekomunikatywność, wymagająca wyjaśnieni aktów prawnych. W tym względzie, największe znaczenie ma orzecznictwo sądów. Generalnie rzecz ujmując, wyroki najogólniej mówiąc, służą interpretacji przepisów prawa, poczynając od sądów rejonowych na Sądzie Najwyższym kończąc, gdzie niektóre, poczynając od siedmioosobowego składu orzekającego (mogą), a w przypadku większych składów orzekających, mają przymiot zasady prawnej. Tożsame wyroki Sądów nie będące zasadami prawnymi, stanowią linię orzeczniczą sądów. Orzeczenia te stanowią bardzo istotne dla praktyki źródło w zakresie tłumaczenia (wyjaśniania) prawa.